De Russische televisie toonde maandag geen beelden van de vermoorde rebellenleider. Wel te zien was hoe FSB-chef Nikolaj Patroesjev persoonlijk aan president Poetin rapport uitbracht van de dood van Basajev zondagnacht in de Tsjetsjeense buurrepubliek Ingoesjetië.
 |
 |
| Luister naar Egbert Wesselink van Pax Christi over Basajev | |
Als Basajev inderdaad is omgekomen - de wens om hem te doden was zo groot dat de Russen al vaker abusievelijk zijn dood meldden - betekent dit een groot succes voor Vladimir Poetin. Poetin bezwoer nog voor hij president werd in 2000 dat hij "de rebellen zou achtervolgen tot op de plee", maar nooit kende Rusland zoveel terroristische aanslagen als tijdens Poetins presidentschap.
Ook het moment waarop Basajev gedood zou zijn komt zeer gelegen - komend weekend vindt in St. Petersburg de G8-top plaats. President Poetin beschouwt deze top als de gelegenheid bij uitstek om Rusland in zijn oude glorie van grootmacht te herstellen. Het uitschakelen van Ruslands meest gezochte terrorist - hij stond ook op de terroristenlijst van de VN-Veiligheidsraad - betekent voor de Russische autoriteiten al een feestelijk vuurwerk nog voor de top begonnen is.
Op de Tsjetsjeense rebellenwebsite kavkazcenter.com werd maandagmiddag pas melding gemaakt van de mogelijke dood van Basajev. Op de website werd gesuggereerd dat Basajev niet zou zijn omgekomen bij een operatie van de FSB, maar bij de voorbereidingen voor een eigen operatie aan de vooravond van de G8. Volgens veiligheidsmensen uit Ingoesjetië kwamen er in de nacht van 9 op 10 juli 4 mensen om bij de ontploffing van een vrachtwagen als gevolg van onvoorzichtig handelen met springstof. Een van de vier was Sjamil Basajev.
Basajev begon zijn terroristenloopbaan in 1991 met het kapen van een vliegtuig in het zuiden van Rusland. Hij dwong de piloten koers te zetten naar Turkije. De kaping eindigde zonder slachtoffers, en de Turken lieten Basajev gaan. De Russische autoriteiten meenden dat zij Basajev wel konden gebruiken en gaven hem een militaire training bij een elite-eenheid, waarna ze hem naar Abchazië stuurde, dat verwikkeld was in een onafhankelijkheidoorlog met Georgië.
Maar toen de Russen in 1994 het opstandige Tsjetsjenië binnenvielen, keerde Basajev zich tegen de Russen. In 1995 gijzelde hij ruim duizend mensen in een ziekenhuis in het zuiden van Rusland. Bij een mislukte bestorming vonden 130 mensen de dood, en Basajev kreeg een vrije aftocht. Terug in Tsjetsjenië verklaarde hij dat hij de Russen, dus ook de Russische burgers, wilde laten voelen wat oorlog betekende.
Tsjetsjeense oorlog
In 1999 provoceerde Basajev zelf de tweede Tsjetsjeense oorlog, door een inval in het naburige Dagestan. Het lukte de Russen niet hem te pakken te krijgen, al kwam hij begin 2000 bij een nieuw beleg van Grozny wel in het nauw. Hij moest vluchten door een mijnenveld, en verloor hierbij een been.
Ook anderszins leed Basajev grote verliezen; hij zou zeventien naaste familieleden zijn kwijtgeraakt bij bombardementen en 'speciale operaties' van het Russische leger in Tsjetsjenië. Basajev zou inmiddels voor de derde maal zijn getrouwd, na de dood van zijn eerder echtgenotes.
In 2002 onderscheidde Basajev zich opnieuw met een uitzonderlijke gijzelingszaak. Honderden bezoekers van een theater in Moskou werden dagenlang vastgehouden door Tsjetsjeense terroristen. 129 gijzelaars vonden de dood bij de bevrijdingsactie door Russische troepen. In 2003 vielen er 15 doden bij een bomaanslag tijdens een rockconcert, en een jaar later nog eens 100 door bomontploffingen in twee vliegtuigen en in de Russische metro.
Beslan
Maar deze acties vielen in het niets vergeleken bij de gijzeling van de school in Beslan in Ossetië bij de opening van het schooljaar in september 2004. Honderden kinderen en ouders werden dagenlang onder schot gehouden. Bij de bevrijdingsactie door Russische eenheden vielen ruim driehonderd doden.
Bij al deze acties maakte Basajev niet alleen vijanden onder de Russen. De Tsjetsjeense president Maschadov, die vorig jaar door de Russen werd gedood, nam afstand van Basajev na de gijzeling in Beslan. Met het opblazen van Maschadovs tegenhanger, de president van de door de Russen geïnstalleerde regering, Achmad Kadyrov, in mei 2004 riep hij de wraakzucht van diens zoon en opvolger, Ramzan op.
Meer over: Basajev, Beslan, dood, Ingoesjetië
