De verkiezing van Abdullah Gül tot president van Turkije markeert een nieuwe fase in de Turkse politiek. Zijn benoeming symboliseert het vertrek van de oude politieke elite, waartoe ook het leger behoorde. Die moet nu plaats maken voor een snel groeiende conservatieve en gelovige middenklasse. En de diplomaat en politicus Abdullah Gül lijkt bij uitstek de geschikte president om dit lastige overgangsproces in goede banen te leiden.
Alle politieke sleutelposten, de premier, de parlementsvoorzitter en de president, zijn nu in handen van één partij, de conservatieve AK-Partij. De nieuwe machthebbers hebben in feite een veel bredere machtsbasis dan de oude politieke elite van streng seculiere partijen en generaals.
Het is vooral de conservatieve, gelovige bevolking in het Anatolische achterland, waarop de AK-partij steunt. En deze relatief arme achterban creëert dankzij het economische succes van de afgelopen jaren een snel groeiende nieuwe middenklasse.
Hoofddoekjes
Een zeer recente opiniepeiling bevestigt dit beeld. Maar liefst 76,6 procent van de kiezers had zich bij de laatste verkiezingen in juli laten leiden door de vraag: welke partij brengt mij de meeste economische voorspoed? De angst voor aantasting van de seculiere staat was voor slechts 11,3 procent van de kiezers doorslaggevend geweest.
De strijd tegen het omstreden verbod op het dragen van "islamitische " hoofddoekjes op universiteiten en in openbare gebouwen, was het symbool geworden van de nieuwe machthebbers. De vorige AK-regering wilde het verbod ongedaan maken maar dat stuitte toen op een veto van de vertrekkende streng seculiere president Sezer.
Afschaffing van het verbod werd door het leger beschouwd als een soort islamitische machtsgreep. Dat maakte de verkiezing van Abdullah Gül, wiens vrouw een hoofddoek draagt, voor het leger totaal onacceptabel.
Confrontatie
Maar de vraag blijft hoe snel de regering-Erdogan de confrontatie met het leger zal durven aangaan op dit punt. Volgens Gerald Knaus van de denktank European Stability Initiative in Istanbul gaat het niet zozeer om een wetswijziging. Met een "first lady" die een hoofddoek draagt zal dit symbool steeds meer geaccepteerd worden in de maatschappij, denkt Knaus. Dan zal het geleidelijk ook aanvaardbaar worden in steeds meer openbare instellingen zoals universiteiten, verwacht de analist.
De regering-Erdogan zal, gesteund door de nieuwe president, wel proberen om de zeer strikte scheiding tussen de seculiere staat en de islam wat te versoepelen. Maar dat betekent niet zozeer dat de islam meer greep moet krijgen op de staat, maar dat de staat zijn greep op de islam moet versoepelen.
Spanningen
Er zullen de komende tijd zeker spanningen blijven tussen het leger en de nieuwe president. Het leger zal zijn handelen met argusogen blijven volgen. Het moeizame overgangsproces, waarbij het oude politieke establishment plaats maakt voor een nieuwe machtselite, zal dus zeer geleidelijk moeten plaatsvinden. Volgens Knaus geloven heel veel Turken dat de gematigde Gül bij uitstek de juiste persoon is om dat proces in veilige banen te leiden.
Gül staat bovendien te boek als de succesvolle architect van het pro-Westerse en pro-Europese beleid van de regering Erdogan. Zijn verkiezing tot president wordt in Europa dan ook zeker verwelkomd als een stabiele voortzetting van die koers. Het feit dat de Franse president Sarkozy, die niets voelt voor een Turks EU-lidmaatschap, zijn toon al sterk heeft gematigd, spreekt boekdelen.
Meer over: gul, leger, president, seculier, turkije, verkiezingen
