|
Dick Bruna's beroemde creatie nijntje schrijft haar naam standaard met een kleine letter. |
"Ik had geluk dat mijn vader uitgever was," zegt Dick Bruna, "anders waren mijn boeken misschien niet eens gepubliceerd. Ieder jaar is er in Utrecht een kunstmarkt. Ik weet nog dat ik daar in de jaren vijftig met mijn eerste boekjes stond en dat mijn ouders niet echt onder de indruk van mijn werk waren. Ze vonden de tekeningen te simpel en de kleuren te fel. Het was toen ontzettend modern. Maar kinderen vonden mijn boeken wel leuk. Zij waarderen het simpele. Ik denk omdat de tekeningen het minimale weergeven en het kinderen de vrijheid geeft om verder te fantaseren." Intussen zijn er wereldwijd bijna 85 miljoen boeken van Bruna in meer dan veertig talen verkocht.
Knipsels
Bruna beschouwt zichzelf eerder als grafisch ontwerper dan als tekenaar. Hij begon zijn carrière door omslagen van pocketboeken te tekenen voor de familieuitgeverij. Maar het leek hem leuk om zijn eigen boeken te illustreren, dus waagde hij zich daaraan. Hij was vooral onder de indruk van de laatste werken van de Franse schilder Henri Matisse. "Matisse maakte als het ware knipsels. Hij knipte vormen uit en vormde het tot een beeld. Het tweedimensionale en simpele sprak mij ontzettend aan. Ik wilde dat ook doen." Bruna begon daarom zijn eigen boeken te maken, maar niet met de gedachte om een kinderboek te maken. "Ik heb het voor mezelf gedaan, en wist niet wie het leuk zou vinden. Achteraf bleek dat kinderen van nul tot zes jaar het leuk vonden."
Nog steeds maakt Bruna boekjes. Hij heeft er nu meer dan honderd op zijn naam staan. "Ik schrijf en teken nog steeds voor mezelf, maar kinderen inspireren me wel met ideeën voor verhalen."
Alle Brunaverhalen gaan over de alledaagse dingen die kinderen doen; naar school gaan, jarig zijn, naar het strand gaan of in de sneeuw spelen. Sommige verhalen gaan over typisch Nederlandse dingen, die minder vaak in de rest van de wereld voorkomen, zoals op de fiets naar school gaan. Maar Bruna is niet bereid om de verhalen aan te passen voor andere landen. Zo zou hij een Nederlandse vlieger nooit veranderen in een Japans type vlieger. "Mijn vlieger is voor Japanners een ander soort vlieger dan ze gewend zijn, maar ze nemen dan gewoon aan dat het een vlieger is. Ik heb van uitgevers of lezers niet gehoord dat het anders zou moeten."
Eén keer is Bruna wel geschrokken van een lezersreactie. "In de jaren zeventig was ik in een Engelstalig land - ik weet niet meer welk - met studenten aan het praten. Een meisje vroeg me waarom moeder pluis altijd de afwas doet terwijl vader pluis altijd leuke dingen met nijntje doet. Ik heb daarna mijn boekjes nog eens doorgenomen, maar ik ben het daar niet mee eens. Iedereen doet leuke dingen met nijntje. Thuis doe ik zelf ook gewoon de afwas."
De verhalen gaan wel met de tijd mee. "Zo heeft nijntje nu een donker vriendinnetje, nina. Als ik voorlees in een klas in Utrecht zie ik dat gewoon. Het is nu onderdeel van de maatschappij."
Zelfgenaaide knuffelnijn
Bruna heeft geregeld contact met zijn bewonderaars, zowel kinderen als volwassenen. "Soms krijg ik brieven die iemand eerst voor mij moet vertalen. Mensen vertellen mij soms ook hun problemen. Ik kreeg een keer een brief per exprespost van een moeder wier dochter ernstig leed aan anorexia en in het ziekenhuis lag. Haar dochter had een nijntjetroetel en wilde alleen eten wat het konijntje at. In mijn boeken eet ze alleen af en 
"Je voelt in zo'n geval wel dat je iets moet doen. Maar dit is wel een bijzonder geval. Ik vind het leuk om te horen dat mensen plezier hebben als ze mijn verhalen lezen. Dat geeft een warm gevoel. Van sommige mensen krijg ik handgemaakte cadeautjes." Hij wijst naar een kast in zijn atelier die vol staat met geschenken: een zelfgenaaide knuffelnijn, kaarten met boris de beer en vooral veel origamivogeltjes die geluk brengen.
Bruna komt ook fans tegen als hij de vijftien minuten reist van zijn huis naar zijn atelier, in een klein straatje in de buurt van de Utrechtse Dom. Zij kennen schijnbaar zijn ochtendritueel. Hij fietst dezelfde route maar stopt onderweg altijd bij een café om een kopje koffie te drinken. "Vanochtend zaten twee Japanse meisjes op me te wachten en die wilden dan samen met mij op de foto. Soms staan mensen voor mijn atelier te wachten. Als ik ze het atelier laat zien, huilen sommigen. Ik ga dan wel even een kopje thee zetten."
Naast het voorkomen in boekjes, acteren in haar eigen tv-serie en zingen in een musical heeft nijntje tijdelijk een baan in New York City. Daar is Miffy, zoals het konijntje in Amerika heet, sinds zomer 2003 'Familie-toerismeambassadeur'. Haar taak is om de stad weer aantrekkelijk te maken voor gezinnen. Dick Bruna: "Ik zag het helemaal niet aankomen. Via mijn Amerikaanse uitgever kreeg ik te horen dat de burgermeester van New York, Michael Bloomberg, nijntje wilde gebruiken als gids om de stad te laten zien. Ik vroeg waarom ze niet liever een echt Amerikaans personage als Popeye of Micky Mouse wilden gebruiken. Ze kozen nijn omdat ze minder commercieel was." Nu is er een boek waar het meisjeskonijn de trekpleisters van de Big Apple laat zien: 'Miffy Loves New York City!'
Beetje gejat
Nijntje is enorm populair in Japan. Ook heel geliefd daar is de Japanse poes Musti die - behalve de oren - sprekend op Bruna's nijn lijkt. "Ja, dat was een beetje gejat", zegt hij. "Lang geleden ging ik met een Japanse filmmaatschappij in zee om een televisieserie van 'nijntje in de sneeuw' te maken. Eerst was het heel leuk, maar toen werd het programma te ingewikkeld en bleef het niet in de stijl van nijntje. Halverwege heb ik nee gezegd. De filmmaatschappij had er toen natuurlijk al wat geld in gestoken. Ze hebben er vervolgens een poes van gemaakt. Ik weet nog dat ik er ongelukkig om was."
Eveneens ontzettend populair in Japan is het katje Hello Kitty, dat ook verdacht veel lijkt op Bruna's konijntje. "De makers van Hello Kitty hebben wel toegegeven dat ze geïnspireerd is op nijntje en dat apprecieer ik."
Het is feest
Nijntje bestaat nu 50 jaar en haar schepper is 77, maar zij en alle andere Brunakarakters als boris de beer, betje big en snuffie blijven actief. Een volgend boekje is al in de maak, al verklapt Dick Bruna niet waarover het zal gaan. De tweede nijntjemusical is inmiddels op het toneel in Nederland en België en de eerste nijnmusical reist nu naar andere landen, zoals Kroatië. Eind 2005 krijgt Bruna's werk een permanente tentoonstelling in het Centraal Museum in zijn geboortestad Utrecht, genaamd het 'Dick Brunahuis'. Bruna: "Het is een jongensdroom. Vroeger ging ik naar musea om inspiratie op te doen en nu hang ik er zelf."
Illustraties Dick Bruna (c) Mercis bv 1970. Tekst (c) Dick Bruna 1970. pageFlip v2.11 by Macc
Het feest van nijntjes vijftigjarige bestaan wordt gevierd met een expositie in het Haagse Madurodam, het attractiepark waar alle bekende plekken in Nederland verkleind zijn nagebouwd. De tentoonstelling is te zien tot 31 maart 2005.
Meer over: Dick Bruna nijntje kinderboek
