Geen nieuwe rampspoed in Darfur. Het klinkt onwennig, maar tegen de verwachting in heeft het gedwongen vertrek van buitenlandse hulpverleners geen humanitaire ramp teweeggebracht in de Sudanese provincie. Althans, dat zeggen de Verenigde Naties. Maar volgens de voormalige VN-gezant Jan Pronk laat de VN zich inpakken door Khartoum.
Nadat president al-Bashir de hulpverleners in maart de deur wees, schetsten de hulporganisaties de sombere consequenties voor de bevolking. Maar twee maanden later komen de Sudanese overheid en de VN in een joint assessment tot de conclusie dat de grootste noden gelenigd worden.
Vraagtekens
Ongeacht de uitkomst zet de voormalige speciale VN-gezant voor Darfur Jan Pronk al vraagtekens bij zo'n 'joint assessment':
"Joint assessment: pas alsjeblieft op dat je niet wordt ingepakt door de Sudanezen! Je hebt een hele sterke VN ter plekke nodig om te zorgen dat je niét wordt ingepakt. Eigenlijk zou het niet nodig moeten zijn mensen uit New York te laten komen voor een assessment. Ik vrees dat de VN ter plekke continu is verzwakt."
Jan Pronk werd twee jaar geleden vanwege zijn kritische opstelling Sudan uitgezet.
Lokale staf
De VN en de Sudanese regering hebben de gaten in de hulpverlening weten op te vullen. Voorlopig. Het Wereldvoedselprogramma van de VN heeft er een schepje bovenop gedaan en de lokale staf van de weggestuurde buitenlandse hulporganisaties is veelal aan het werk gebleven. Soms betaald door andere organisaties, maar vaak ook onbetaald.
Hulporganisaties drijven soms voor 90% op lokale hulpverleners. José Hulsenbek, tot voor kort verantwoordelijk voor het Darfur-programma van het uitgezette Artsen zonder Grenzen Nederland legt uit hoe dat werkt:
"De meerderheid van de staf die voor ons werkt is lokaal en die trainen wij ook. Ze worden inderdaad ondersteund door internationale artsen, verpleegkundigen en vroedvrouwen maar de lokale staf doet het werkelijke werk van dag tot dag. Maar ze kunnen dat niet zonder de begeleiding en de medicijnen die wij meebrengen."
Geen humanitaire ramp dus, maar is het niet te vroeg om te juichen? Orla Clinton van het VN-bureau voor de coördinatie van humanitaire zaken (OCHA) in Sudan maakt zich grote zorgen over het naderende regenseizoen. Voorbereidingen zijn achterwege gebleven. En niet te vergeten: het geweld in Darfur gaat gewoon door. Zowel tussen de regering en de rebellen als direct tegen de burgerbevolking.
De Sudanese autoriteiten hebben er nooit een geheim van gemaakt dat ze zélf maximale greep willen houden op de hulpverlening. In de woorden van president al-Bashir: 'als buitenlandse organisaties hulp willen geven dan laten ze die maar op het vliegveld staan, Sudanese organisaties zullen voor de distributie zorgen'.
Kier
Jan Pronk twijfelt aan de kwaliteit van Sudanese humanitaire hulp:
"Er bestaat nauwelijks onafhankelijke Sudanese niet-gouvernementele hulp. Die zit altijd onder de doem van de nationale veiligheidsdienst die alles beheerst. Die ook haar eigen zogenaamde humanitaire activiteiten uitoefent maar dan zijn het in wezen nationale veiligheidsactiviteiten op een politie-dictatoriale manier. Je hoort humanitaire hulp onafhankelijk te geven, dat kan in Sudan nauwelijks omdat het regime alles beheerst."
Kat en Muis
Twee weken geleden liet de Sudanese regering ineens weten dat de deur op een kier staat voor een drietal buitenlandse organisaties. President al-Bashir speelt een spel, zegt Jan Pronk. "Een soort kat-en-muis-spel met de internationale gemeenschap. De ene keer worden ze weggestuurd en de andere keer laten ze weer eens wat toe, een aardig gebaar als tegenwicht voor de kritiek van de internationale gemeenschap. Zo moet je dat zien."
Hulp als inzet van een politiek steekspel. De regering in Khartoem heeft vuile handen, maar de rebellen in Darfur ook. Naar verluidt houden zij door Khartoem gestuurde hulpgoederen tegen. In Darfur zijn bijna 5 miljoen mensen afhankelijk van die hulp.
In maart 2009 zette de Sudanese president Omar Hassan al-Bashir dertien buitenlandse hulporganisaties het land uit. Hij reageerde hiermee op het arrestatiebevel dat het Internationaal Strafhof tegen hem had uitgevaardigd. Hiermee kwam een einde aan 's werelds grootste humanitaire hulpoperatie. Zo'n 4,7 miljoen mensen (waarvan 2,8 in vluchtelingenkampen) in een gebied zo groot als Frankrijk waren hiervan afhankelijk voor hun voedsel, schoon water en medische zorg.
Nederlands > NIEUWS > Nederland
Pronk: "VN veel te optimistisch over Darfur"
Door Laurens Nijzink
22-05-2009
