De economische crisis slaat genadeloos toe in de Nederlandse binnenvaart. Schepen liggen soms weken aan de kant te wachten op een vracht. Sommige schippers varen zelfs onder de kostprijs om de schade nog enigszins te beperken. Overcapaciteit en gebrek aan vracht eisen hun tol.
Het vertrouwde gestamp van zware dieselmotoren langs het Amsterdam-Rijnkanaal is verstomd. Binnenvaartschepen liggen zwijgzaam te wachten op een nieuwe lading.
"Na twee weken heb ik maandag weer een vracht", klaagt schipper Jan Plomp uit Amsterdam.
Schulden
Plomp vaart meestal materialen voor de bouw, maar die ligt door recessie nagenoeg stil. Hij heeft nu een vracht veevoer van Amsterdam naar Gent. De agrarische sector zorgt nog voor werk want ook in crisistijd blijft iedereen eten.
Het ongebreidelde geloof in schaalvergroting en vrije markt van de afgelopen jaren eist nu zijn tol. Aangemoedigd door de overheid en de banken hebben schippers zich tot over hun oren in de schulden gestoken, legt schipper Marcussen uit. Hij ligt iets verderop voor de sluis.
"Als je naar bank ging en een schip van 1000 ton wilde kopen, hadden ze liever dat je een gloednieuw schip van 3000 ton kocht. De Nederlandse staat is ook schuldig, want die verleende een staatsgarantie. Dus als het mis zou gaan, is de staat verplicht om 45 procent van die hypotheek aan de banken af te lossen."
Gespeculeerd
Met als gevolg: een enorm overschot van zeer grote schepen van 110 meter en langer die 2000 tot 3000 ton vracht kunnen vervoeren. En elke week komen nog twee van zulke nieuwe schepen bij, waarschuwt Marcussen.
Volgens schipper Jan Plomp is er op initiatief van de banken zelfs grof gespeculeerd in nieuwe schepen. Nog vóórdat ze in de vaart kwamen, waren ze vaak al fors in waarde gestegen. "De banken hebben gewoon gespeculeerd op de overwaarde van de schepen. Ze zeiden: investeer maar zes of zeven miljoen in een nieuw schip. Tegen de tijd dat het in de vaart is, dan hebben we het wel weer met 400.000 euro winst verkocht. Er werd een schip besteld en dan was het van: doe er nog maar twee bij voor de handel."
Doorgeschoven
Maar niet alleen de eigenaren van de zeer grote schepen worden nu getroffen. Ook middelgrote schippers zoals Marcussen en Plomp zijn gedupeerd door de crisis. Bij gebrek aan 
Bovendien gaan de schippers met de zwaarste schulden uit pure wanhoop onder de prijs varen. Dus uiteindelijk is de hele binnenvaart de dupe van een schaalvergroting die veel te ver is doorgeschoten.
De Nederlandse binnenvaart is nog altijd de grootste in Europa. En de overheid ziet de binnenvaart ook graag als een relatief schoon alternatief voor het wegtransport. Maar de sector zit in de lappenmand.
Er dreigt grote financiële schade voor de zeer grote schepen. En de kleine schepen, die onmisbaar zijn voor het transport over de smallere kanalen, lopen het risico nu helemaal uit de markt te worden gedrukt.
door Johan Huizinga
22-05-2009
