In de twintig jaar oude incestzaak De Bolderkar heeft een van de slachtoffers een rechtszaak tegen de staat aangespannen. Elise Watts eist excuses en compensatie voor het leed dat haar als kind is aangedaan. Inmiddels is er wel veel veranderd in het onderzoek naar incest.
De beruchte affaire kwam in 1989 aan het licht toen een therapeute van het Vlaardingse kinderdagverblijf De Bolderkar alarm sloeg. Tijdens de behandeling van een driejarig kind bij de speelzaal dat agressief gedrag vertoonde, rees de verdenking dat er sprake was van seksueel misbruik door de vader. Nader onderzoek wees uit dat veertien kinderen uit het dagverblijf slachtoffer zouden zijn. De Kinderbescherming plaatste hen in pleeggezinnen en hun vaders werden gearresteerd.
Bekijk het 8 uur Journaal van 19 mei 2009
Elise Watts was drie jaar oud toen zij bij haar vader werd weggehaald en uit huis werd geplaatst. Ze woonde in een kindertehuis en kwam uiteindelijk terecht bij een oom en tante die haar verder opvoedden. Van de Kinderbescherming mocht ze niet terug naar haar vader. "Heel erg pijnlijk", noemt de vrouw het oprakelen van die gebeurtenissen. "Maar ik wil dat de mensen die dit hebben aangericht, hun fouten erkennen. Ik wil excuses", vertelde zij in het actualiteitenprogramma NOVA.
Erkenning
Volgens haar advocaat Dirk Vermaat is er voldoende reden om schadevergoeding bij de Staat te eisen. "Het ministerie van Justitie is verantwoordelijk voor de uitvoering en het toezicht op de Kinderbescherming", zei Vermaat bij NOVA. "Het gaat mijn cliënt om een uitspraak van de rechter, nu de Staat heeft geweigerd toe te geven dat zij fout heeft gehandeld." Het ministerie zou twee jaar geleden iedere verantwoordelijkheid van de hand hebben gewezen.
En er is volgens de advocaat meer aan de hand. "Elise heeft zich een tijd erg schuldig gevoeld, ook ten opzichte van haar vader. Ze kon er helemaal niets aan doen, maar in de psyche van een kind is het zo dat wanneer je wordt gescheiden van je vader, je de oorzaak bij jezelf zoekt. Daarom heeft de uitspraak van de rechter meer dan een symbolische betekenis."
Rollenspel
Het bewijs dat de veertien kinderen van De Bolderkar slachtoffer waren van incest, was gebaseerd op een psychologisch onderzoek dat op zijn minst twijfelachtig is te noemen. In de bewuste test onderwierpen psychologen de kinderen aan een rollenspel waarbij een levensgrote, anatomisch correcte pop de naakte vader moest voorstellen. De reactie van een kind op zo'n pop diende vervolgens als bewijs tegen de vader.
"In de internationale literatuur werden die poppen geprezen als een zeer goed diagnostisch middel", zegt emeritus hoogleraar en klinisch psycholoog Wim Wolters. "Maar sommige mensen gingen die poppen als een soort laboratorium voor seksueel misbruik hanteren. Toen zijn er foutieve diagnoses gesteld." Maar het is begrijpelijk dat de affaire zoveel ophef veroorzaakte, meent de hoogleraar. "Het ging om hele jonge kinderen en de kennis over seksueel misbruik was erg beperkt."
Elise kan zich de poppen niet meer herinneren, wel de eindeloze hoeveelheid spelletjes die ze onder dwang moest spelen. "Ik moest tekeningen maken of met blokjes spelen, terwijl ik dat eigenlijk niet wilde. Ik snapte ook niet waarom dat moest."
Tijdens de rechtszaken werd het bewijs dat met de poppenmethode was verkregen, terzijde geschoven. Volgens de Haagse rechtbank hadden de onderzoekers onderschat dat jonge kinderen geneigd zijn te zeggen wat volwassenen graag willen horen. Terwijl dat sociaal wenselijke antwoord niet altijd de waarheid is. Bovendien weten driejaren niet wat ze met die onbewuste leugen aanrichten.
Seksuele ontwikkeling
Tegenwoordig worden de anatomisch correcte poppen nauwelijks nog gebruikt om direct bewijs van incest te verkrijgen. "We kijken nu anders en veel breder naar kinderen, zegt hoogleraar Wolters. "We weten meer over seksuele ontwikkeling, seksuele stoornissen en misbruik. Maar het blijft, en ik heb daar zelf ook mee te maken, moeilijk om in bepaalde gevallen precies vast te stellen of er sprake is van seksueel misbruik of is het door iemand anders in het hoofd van het kindje geprent." Ook uithuisplaatsingen verlopen inmiddels heel anders. "Daar zijn we veel behoedzamer in geworden. Vooral omdat de bewijslast zo moeilijk is."
Alle veertien incestzaken zijn geseponeerd. Niemand is veroordeeld. Sindsdien geldt de Bolderkaraffaire als een schoolvoorbeeld van groepshysterie en overbezorgde peuterverzorgers. "Ik herinner me veel van die tijd, maar ik weet niets van incest. Mijn vader heeft dat niet gedaan", zegt Watts.
Haar vader Eric Watts bekende destijds schuldig te zijn aan incest. Volgens zijn zeggen hoopte hij snel psychische hulp te krijgen en de politie had hem strafvermindering beloofd. Later kwam hij daarop terug en werd in 1989 vrijgesproken. Watts woont nu in Engeland. Hij heeft alle vertrouwen in Nederland verloren.
Meer over: Bolderkaraffaire, De Bolderkar, Eilise Watts, incest, kinderpsychiatrie
