Veertig jaar geleden begon de grote migratiestroom vanuit Marokko naar Nederland. De 'gastarbeiders' wilden geld verdienen voor de achterblijvers thuis. Inmiddels leven zo'n drie miljoen Marokkanen buiten Marokko. Samen sturen ze jaarlijks ruim drie miljard euro's naar het gebied waar ze vandaan kwamen. Gaat het daar nu beter?
"Op het eerste gezicht zou je zeggen dat de migratie iets heeft opgeleverd voor de mensen in het Rifgebergte. Je ziet mooie, grote, nieuwe huizen. De mensen die zijn achtergebleven kunnen rekenen op financiële steun," zegt Haji. "Maar het nadeel is dat de regering in Rabat denkt dat deze mensen wel voor zichzelf kunnen zorgen. Ze laten het gebied aan hun lot over. Alle aandacht is gericht op andere regio's in het land. Dat zit mij dwars.
Als je kijkt naar het democratiseringsproces, het opleidingsniveau, diepte-investeringen, de industrie, de gezondheidszorg, dan is het Rifgebergte gewoon een achtergebleven gebied. Meer dan 60 procent van het geld in Marokko wordt daar verdiend, maar het wordt er niet geïnvesteerd. Dat zit mij dwars," vertelt Fouad Haji, gemeenteraadslid in Rotterdam. Hij is net terug van een conferentie in Marokko, waar over dit probleem is gesproken.
Historie
In Fouad Haji's geboortejaar, 1969, sloten Marokko en Nederland een migratie-akkoord. België, Frankrijk en Duitsland hadden dat al eerder gedaan met Marokko. De Marokkaanse overheid stimuleerde de trek van arbeidskrachten vanuit het arme Rifgebergte naar het rijke Europa. Rabat hoopte de opstandige regio hiermee tot rust te brengen. Door de economische crisis in de jaren-70 kwamen veel Marokkanen niet meer terug naar het arme gebied. Veel families kwamen de vader achterna. Inmiddels leven zo'n drie miljoen Marokkanen buiten het land en is een flink deel van hen ook buiten Marokko geboren. Ondanks de toenemende integratie zijn er aanzienlijke maatschappelijke problemen rond de Marokkaanse gemeenschappen in deze landen.
Investeren
In Frankrijk wonen circa een miljoen Marokkanen, in Nederland ongeveer 380.000, verder wonen ze in Spanje, Duitsland, Italië, tegenwoordig ook in de Golfstaten en Noord-Amerika. Samen sturen ze via officiële kanalen jaarlijks zo'n 3,5 miljard euro naar het vaderland, zegt Marokko-onderzoeker drs. Paolo de Mas. De Mas bestudeert Marokko al meer dan dertig jaar en was tot voor kort directeur van het Nederlands Instituut Marokko in Rabat. Bovenop dat bedrag komt elk jaar ook zo'n twee miljard euro in contanten binnen, schat hij.
Ook De Mas ziet dat het Rifgebergte weinig profiteert van de miljarden euro's uit het buitenland. De banken hebben in de steden van het Rifgebergte weliswaar kantoren geopend, maar het gestuurde geld investeren ze buiten de regio. Zelfs de geëmigreerde Marokkanen doen daaraan mee, zegt De Mas. "In het begin maken ze geld over naar familie, bouwen ze een nieuw huis in hun dorp. Dat is altijd de eerste fase. Vervolgens kijk je of je iets meer kan doen dat alleen de levenstandaard verhogen. Maar behalve het aankopen van landbouwgrond en het slaan van waterputten, investeren ze tegenwoordig ook hun geld in onroerend goed, zoals hotels of appartementen, in meer welvarende delen van Marokko. De realiteit gebiedt te zeggen dat in bijvoorbeeld het centrale Rifgebied de investeringsmogelijkheden zeer beperkt zijn."
Levensstijl
Duidelijk is dat de gelden uit het buitenland een belangrijke economische factor zijn voor geheel Marokko. Maar volgens De Mas is de invloed van familie in het buitenland ook in politiek en cultureel opzicht groot. "Zeker de migrantenregio's zijn de afgelopen veertig jaar volstrekt omgewoeld, ook als het gaat om de levensstijl. Marokko wordt gebombardeerd door externe ideeën, normen en waarden. Bijvoorbeeld over de huwelijksleeftijd, over sex, maar ook over democratisering, consumptieniveau, muziek. Je kan het opkomende fundamentalisme of conservatisme niet los zien van die enorme financiële, morele en psychische instroom uit het westen."
De Rotterdamse Marokkaan Fouad Haji is blij dat nu ook in het Rifgebergte westerse ideeën over democratisering doordringen. De bevolking zou zelf iets moeten doen om haar achtergestelde positie te verbeteren, vindt hij. "Mensen beseffen inmiddels dat ze druk kunnen uitoefenen via de media en de politiek, door de straat op te gaan en zich te organiseren. Dat hadden ze vroeger niet. En ze beseffen dat ze druk kunnen uitoefenen via dat geld dat wordt opgestuurd naar Marokko. Daar kun je zodanig mee omgaan, dat je het regime onder druk zet," aldus een kritische, maar optimistische Fouad Haji.
Verder surfen:
