Nederlanders die in het buitenland wonen zijn minder calvinistisch dan hun landgenoten in de Hollandse polder. Dat blijkt uit de C-factor test van dagblad Trouw. In samenwerking met de Wereldomroep onderzocht Trouw ook de C-factor van expats.
Meer dan de thuisblijvers genieten Nederlanders in het buitenland van lekker eten. Ze vinden het ook niet erg om daar fiks voor te betalen. Bovendien lenen Nederlandse expats en emigranten makkelijker geld voor zaken die ze eigenlijk niet echt nodig hebben. De zondagsrust schiet er in het buitenland meestal bij in en vrijwilligerswerk wordt amper gedaan. Erg oncalvinistisch allemaal.
Cultuur en emoties
De C-factor test meet hoe calvinistisch iemand is, niet alleen qua geloofsovertuiging maar vooral qua levensstijl. De test is ontwikkeld door dagblad Trouw ter gelegenheid van het Calvijnjaar 2009. In samenwerking met de Wereldomroep onderzocht Trouw ook de C-factor van expats.
De C-factor kijkt naar eigenschappen als eenvoud, soberheid, discipline en arbeidsethos, stuk voor stuk kenmerken die bij het calvinisme horen.
Rond de 1200 luisteraars en lezers van de Wereldomroep vulden de C-factor test in. "Een hoge respons die zeker voldoende is voor een goede analyse", vindt godsdienstpsychologe Joke van Saane van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Van Saane is een van de bedenkers van de C-factor test. Ze geeft een verklaring voor de lagere C-factor score van Nederlanders in het buitenland: "Ik denkt dat het vooral komt doordat deze mensen meer gewend zijn geraakt aan andere culturen en andere manieren van met elkaar omgaan. Ze laten bijvoorbeeld veel makkelijker hun emoties de vrije loop dan in Nederland het geval is. Dat is heel oncalvinistisch en hier zijn we daar erg terughoudend in. Deze mensen zien waarschijnlijk om zich heen dat het anders kan en hebben zich daaraan aangepast."
Confucius test
De kritiek op de C-factor test is overigens niet van de lucht. Je hoeft daarvoor niet ver te zoeken. Wie de reacties op een eerder internetartikel van de Wereldomroep er op naslaat (zie Links), leest commentaar als "eenzijdig, slechte vragen, te zwart-wit, flauwekul, dubieuze kwaliteit". Een lezer uit Zwitserland die de test deed merkt op: "De meeste vragen hebben betrekking op je persoonlijke instelling en die wordt hier ten onrechte in een religieuze context geplaatst."
Meet de test echt hoe calvinistisch een persoon is, of meet hij bepaalde karaktereigenschappen die net zo goed bij een andere religie of levensbeschouwing kunnen horen? Met andere woorden, wordt de C-factor test een Confucius test als een Chinees hem invult?
Joke van Saane denkt van niet: "Deze test meet in ieder geval een aantal eigenschappen die uit het calvinisme voortkomen. Dus als mensen gecombineerd hoog scoren op een aantal van deze vragen, kun je dat verklaren vanuit het calvinisme. Wellicht dat ze vanuit een andere context te verklaren zijn door een andere factor. Maar binnen deze test leidt het tot het calvinisme."
"Ik schiet altijd tekort tegenover God." Nederlanders in het buitenland scoren beduidend lager op deze stelling uit de C-factor test dan Nederlanders in het thuisland. De vraag gaat uit van de veronderstelling dat je het als individu nooit goed genoeg doet. Een belangrijke overtuiging in het calvinisme die kan leiden tot zelfverbetering, maar die mensen ook kan opzadelen met een ondraaglijk schuldgevoel. Wat zegt het antwoord eigenlijk over het geloof van expats en emigranten? Joke van Saane: "Ze geloven niet minder, maar anders. Dat schuldgevoel tegenover God is verdwenen, maar aan de andere kant vinden deze mensen het wél belangrijk dat ze goed weten wat er in de bijbel staat. Net zo belangrijk als mensen in Nederland. Dat verwacht je dan weer niet."
Wrok, schaamte en schuld
In dit feestelijke Calvijnjaar bestaat de neiging om alles wat met calvinisme te maken heeft enigszins op te hemelen. Maar calvinisme heeft de afgelopen decennia veelal de bijklank gekregen van ‘star, bekrompen en streng'. Hoe goed, of slecht, is een calvinistische levenshouding eigenlijk voor de geestelijke gezondheid?
Godsdienstpsychologe Van Saane keek in een vervolgonderzoek naar de persoonlijkheid van respondenten van de C-factor test. Dat was overigens niet de groep ‘Nederlanders in het buitenland'. Joke van Saane: "Een hele hoge score op de C-factor gaat vaak gepaard met een aantal negatieve emoties. Het zijn mensen die zich schuldig voelen, veel schaamte hebben, wrok koesteren en niet open zijn naar de buitenwereld. Het is geen gezond beeld dat daar uit oprijst. Als je dus een hele hoge score hebt, moet je misschien bij jezelf te rade gaan of er niet wat veranderd moet worden in je leven."
Maar is een hele lage score juist weer geen teken van ongedisciplineerde bandeloosheid? Wetenschapper Van Saane: "Het zijn types die misschien zo open zijn dat ze geen grenzen kennen. Met eventueel alle negatieve gevolgen van dien. Maar dat kunnen we pas vaststellen na echt vervolgonderzoek."
Meer over: C-factor, Calvijn, Calvijnjaar, expats, Joke van Saane, Trouw, Wereldomroep
