 |
|
Sloop in het centrum van Warschau |
Hoge onroerendgoedprijzen brengen de stedelijke ontwikkeling van Warschau in een stroomversnelling. De stad heeft de ruimte en de bestaande, naoorlogse bebouwing wordt niet gekoesterd. Toch weet men niet goed raad met de architectonische erfenis van het communisme.
Het afgegraven terrein langs de drukke verkeersader Aleje Jerezomlimskie is de zoveelste getrokken kies in een slecht gebit. "Niets om rouwig over te zijn," zegt architect en journalist Grzegorz Piatek. "Hier komt een beter gebouw voor terug." Er gaan de laatste tijd veel gebouwen op de schop in dit deel van de stad, ondanks dat ze relatief kort geleden werden neergezet.
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog stond er in het centrum van Warschau nauwelijks nog een steen op de andere, nadat de stad op bevel van Hitler in de as was gelegd als represaillemaatregel voor de opstand in 1944.
|
Het Paleis voor Cultuur en Wetenschappen Jozef Stalin, zoals dit gebouw bij de oplevering in 1956 officieel heette, 'dankt' de stad aan voornoemde Sovjetleider. Zijn naam werd tijdens het destalinisatieproces van het gebouw verwijderd, maar de connotatie en daarmee de weerzin tegen het gebouw leeft voort onder de - met name oudere - inwoners van Warschau. In februari 2007 kreeg het gebouw de officiële status van historisch monument, waardoor de discussie over sloop definitief lijkt te zijn gesloten. De Russische architect Lev Rudnev (eveneens architect van de Staatsuniversiteit van Moskou) liet zich bij het ontwerp inspireren door onder meer Poolse architectuur en ook door het Empire State Building in New York, wat volgens critici uitmondde in een sociaal-realistische pastiche van bouwstijlen. Tegenwoordig biedt het cultuurpaleis onderdak aan een theater, restaurants, een bioscoop, congreszalen en universiteiten, hoewel meer dan 60 procent van de ruimte leeg staat. |
Sloopwoede
De wederopbouw was een haastklus en mocht niet teveel kosten, met veel fantasieloze woonkazernes en kwaliteitsarme gebouwen als resultaat. Mede door de snel stijgende onroerendgoedprijzen in Warschau vallen deze gebouwen al gauw ten prooi aan de vooruitgang. "De grond in en rond het centrum is te kostbaar geworden voor inferieure en oneconomische gebouwen," aldus Grzegorz Piatek.
Ook het Centraal Station met zijn gevleugelde overkapping moet wat hem betreft behouden blijven. "De stationhal is niet economisch," beaamt Piatek. "Maar het is een mooi staaltje modernistische architectuur."
Die mening vindt weinig weerklank, weet hij. "Het is grijs en graniet, en wordt door veel mensen geassocieerd met het communisme, een extra reden om het te slopen."
Cultuurpaleis
Het anti-communistische sentiment vormde ook het belangrijkste argument in de discussie over de sloop van het Cultuurpaleis (zie kader). Deze 230 meter hoge neo-gotische 'suikertaart' uit 1956 vormt weliswaar het hart en dé facade van Warschau, maar staat als 'geschenk' van Stalin ook symbool voor de communistische onderdrukking in Polen.
Hoewel sloopplannen (te kostbaar) definitief van de baan lijken, blijft het gebouw een open zenuw. Al meer dan vijftien jaar twijfelt de gemeente over de invulling van omringende ruimte, ooit het grootste plein van Europa en onder meer bedoeld voor defilés en parades die het succes van het communisme moesten onderstrepen.
Wolkenkrabbers?
Moeten er op die plaats zoveel mogelijk hoge gebouwen komen om het cultuurpaleis te neutraliseren en aan het zicht te onttrekken? Of moeten de omringende parkjes en fonteinen (deels) behouden blijven?
"Dat dilemma heeft een verlammende werking op de stad," zegt architect Dariusz Smiechowski. "Juist vanwege het grote belang van deze locatie." Smiechowski pleit voor zoveel mogelijke onconventionele 'of desnoods grappige' architectuur op het gebied. De geplande wolkenkrabber van de Pools-Amerikaanse architect Daniel Libeskind zet wat hem betreft de juiste toon.
Grzegorz Buczek, expert op het gebied van stedelijke ontwikkeling en ooit betrokken bij het project, zag het oorspronkelijke ontwerp voor een ring van hoogbouw rond het Cultuurpaleis in de onderste la verdwijnen. 'Stil verzet' noemt hij de besluiteloosheid van de gemeente, ingegeven door de weerzin die het Cultuurpaleis bij sommigen nog altijd opwekt. Met als gevolg dat Warschau, ondanks alle bouw en herbouw in de voorbije jaren, nog steeds geen echt centrum heeft. "Terwijl Berlijn de herbouw van de Potsdammerplatz na de hereniging al lang en breed heeft voltooid, kijken wij nog steeds aan tegen een lege vlakte."
 |
|
Winkelcentrum Zlote Tarasy, ontwikkeld door ING Vastgoed, opende onlangs zijn deuren. De golvende glazen koepel met daaronder zo'n 63.000 vierkante meter winkelgenot, moet het centrale plein van Warschau tot leven wekken. |
Winkelgenot
Het huidige gemeentebestuur wil de oorspronkelijke plannen nu weer als uitgangspunt nemen voor een spoedige invulling. Buczek verwacht dat er nog wel de nodige jaren overheen zullen gaan. "Een groot deel van het gebied ligt boven het spoortracé. Straks moet de gemeente het ook nog gaan uitvechten met PKP (De Poolse spoorwegmaatschappij) aan wie die grond toebehoort, en hoe daar op gebouwd moet worden."
Toch kruipt de nieuwbouw onvermijdelijk richting het Cultuurpaleis. Een nieuw winkelcentrum, ontwikkeld door ING Vastgoed, opende onlangs zijn deuren. De golvende glazen koepel met daaronder zo'n 63.000 vierkante meter winkelgenot moet het centrale plein tot leven wekken.
Het aangrenzende treinstation oogt er zo mogelijk nog grauwer door. Sinds de opening in 1975 is er geen onderhoud meer aan het gebouw gepleegd. Dat er geen geld aan een opknapbeurt wordt gespendeerd, is volgens Grzegorz Piatek een veeg teken. "Modernistische architectuur ging uit van de functionaliteit en tijdelijkheid van een gebouw. In die zin is men dus consequent. Ironisch genoeg."
Meer over: architectuur, cultuurpaleis, grzegorz buczek, gzregorz piatek, warschau, zlote tarasy
