De Europese Unie heeft ruim drieduizend tolken en vertalers in dienst, de meesten via 's werelds grootste vertaalbureau, het Directoraat-generaal Vertaling in Brussel. Die vertalers zijn nodig voor de 1,3 miljoen A4tjes tekst die ieder jaar in Brussel worden geproduceerd, en de meer dan 11,000 vergaderingen. Er hangt wel een prijskaartje aan. Jaarlijks is de EU aan al dat vertaalwerk 1 procent van het totale budget kwijt: dat is 1,1 miljard euro, oftewel 2,28 euro per Europese burger.
Cyrillische alfabet
Door de toevoeging van Roemeens, Bulgaars en Iers gaat het aantal mogelijke vertaalcombinaties omhoog van vierhonderd naar 529. Een bijkomende complicatie is dat Bulgaars het Cyrillische alfabet gebruikt. Gelukkig is dat dankzij de huidige computertechnologie niet zo'n probleem als in 1981, toen Griekenland voor het eerst een niet-Latijns alfabet in Brussel introduceerde. Toch zijn er volgens de Europese Commissie minstens veertig Bulgaarse vertalers nodig.
De EU kiest voor deze dure aanpak omdat meertaligheid al sinds 1958 hoog in het Europese vaandel staat. Toen werd in een resolutie vastgelegd dat elke beperking van de talen die in het Europese Parlement worden gebruikt, een beletsel zijn voor het democratisch functioneren van het parlement. Maar de toenmalige EEG bestond uit slechts zes leden, met vier officiële talen: Duits, Frans, Italiaans èn Nederlands.
Toch bleef de nadruk op linguïstische diversiteit behouden, ook toen er steeds meer lidstaten bijkwamen. Dat is begrijpelijk, vindt Guus Extra, professor meertaligheid aan de Universiteit van Tilburg: "Europa blijft toch een continent dat zich door al die verschillende talen onderscheidt. Als je kijkt naar de lidstaten en de kandidaat-lidstaten van de EU, dan is het meest typische kenmerk van de natiestaat de verwijzing naar de taal. Als je buiten Europa komt, in Australië of de Verenigde Staten bijvoorbeeld, vind je zoiets niet."
Geharrewar
Dat dit idealisme snel in politiek geharrewar verzandt, bewijst het voorbeeld van Ierland. Toen Dublin in 1973 bij de EEG kwam, gaven de Ieren het recht op officiële status van hun taal vrijwillig op om de gemeenschap soepel bestuurbaar te houden. Er is immers geen Ier die niet ook Engels spreekt. Maar voor bijna alle lidstaten die in 2004 bij de EU kwamen, was het verkrijgen van officiële status een prestigezaak. Zelfs voor het minuscule Malta, met slechts 350.000 sprekers van het Maltees. Dublin kreeg spijt, en nu mogen ook de 260.000 mensen die Iers spreken hun recht in Brussel doen gelden.
Guus Extra denkt dat Europa al lang is gestuit op de grenzen van wat praktisch haalbaar is. "Als Europa zich tot zijn onderdanen richt, zal altijd het gebruik van de nationale talen van de lidstaten nodig zijn om een democratisch tekort te voorkomen. Een heleboel mensen behoren niet tot de culturele elite die alleen met Engels uit de voeten kan. In de top van Europa kan dat natuurlijk wel."
Esperanto
Extra zou daarbij de voorkeur geven aan Engels als lingua franca boven een combinatie van Engels, Frans en Duits zoals steeds vaker wordt gesuggereerd. Want anders brandt straks weer de discussie los of niet ook Spaans of Italiaans of Pools of in de toekomst Turks erbij moet.
Overigens is er nog een derde suggestie, in 2005 gedaan door professor François Grin uit Geneve. Laat iedereen in Europa Esperanto leren als tweede taal. Dan voelt niemand zich tekort gedaan, en heb je nog maar een interne werktaal nodig. Dat is niet alleen de meest gelijkwaardige oplossing, vindt hij, maar ook verreweg de goedkoopste.
Meer over: Bulgaars, Cyrillische alfabet, EU, Europa, Iers, nieuwe talen, Roemeens
