 |
| Het genocidemonument in de Oekraïense hoofdstad Kiev. |
Net zoals de Europese Unie Turkije confronteert met de genocide in Armenië, hamert Oekraïne nu op erkenning van de hongersnood uit de jaren 30 als 'genocide' door Rusland.
Niet minder dan vijf tot zeven miljoen Oekraïners stierven een hongerdood in de winter van 1932-33. Volgens het Oekraïense parlement een doelbewuste poging van toenmalig Sovjetleider Stalin om het Oekraïense volk uit te roeien, wat de hongersnood gelijkstelt aan genocide. De genocide-verklaring lijkt ook een politiek instrument van president Viktor Joesjtsjenko om de fragiele relatie met Rusland onder druk te zetten.
Verzwakt
"Mijn moeder probeerde met haar kinderen naar Rusland te vluchten, maar ik was te verzwakt door de honger, dus heeft ze me hier achtergelaten in een ziekenhuis", zegt Kateryna Kholovan, die als vierjarige de hongersnood van 1932 overleefde, maar haar familie nooit meer terugzag. "De hongerwinter heeft mijn lichaam getekend. Ik ben nooit volgroeid, en mijn leven lang vaak ziek geweest" aldus Kholovan, met haar 1.30 meter opvallend klein van postuur.
Vrijwel niets was er meer te eten tijdens de winter van 1932-33. Tijdens de Holodomor (dood door honger), zoals de Oekraïners hun hongersnood noemen, kwamen naar schatting vijf tot zeven miljoen mensen om van de honger. "Ik herinner me hoe brigades het dorp binnenvielen en werkelijk alles wat eetbaar was en in de tuin groeide meenamen."
Hoe kon het dat de Oekraïne, de 'graanschuur van de Sovjet Unie', met zijn vruchtbare zwarte aarde, zo plotseling zonder voedsel kwam te zitten? Het zou een doelbewuste poging van Jozef Stalin en de communistische partij in Oekraïne zijn geweest om onwillige boerenstand van Oekraïne aan de landbouwcollectivisatie van de Sovjet Unie te onderwerpen. Honger als repressiemiddel.
Onomstotelijk bewijs
Volgens historicus Vasyl Marochka, die onderzoek deed naar de hongersnood, zijn de bewijzen onomstotelijk: "De oogst werd bemoeilijkt doordat de boeren hun vee werd ontnomen, de oogst werd naar Europa en de Verenigde Staten geëxporteerd, en Oekraïners die probeerden te vluchten werden tegengehouden aan de grens of hun paspoort werd ingenomen." Uit het archief van de KGB, de voormalige Russische geheime dienst, zou blijken dat Stalin hoogst persoonlijk opdracht had gegeven om iedereen die voedsel probeerde te stelen, neer te schieten.
Met een nipte meerderheid wist de Oekraïense president Viktor Joesjtsjenko de wet door het parlement te loodsen. Tot ongemak van zijn politieke rivaal, de pro-Russische premier Viktor Janoekovitsj, die de relatie met Moskou niet wil belasten met dit pijnlijke vraagstuk uit het Sovjet-tijdperk.
Machtsstrijd
Joesjtsjenko en Janoekovitsj zijn verwikkeld in een felle machtsstrijd over de vraag of Oekraïne zich op Rusland of, zoals Joesjtsjenko wil, meer op het Westen moet oriënteren. Het lijkt dan ook geen toeval dat de hongersnood juist nu op de politieke agenda is beland. Volgens Sergei Gmyrya politiseert president Joesjtsjenko de genocide kwestie doelbewust voor zijn eigen anti-Russische koers. "Joesjtsjenko wakkert anti-communistische hysterie en anti-Russische sentimenten aan in de samenleving. Dit maakt onze relatie met Rusland zwakker."
Ook in Polen, waar onbegrip over onder meer het Russische embargo op Poolse voedselproducten recentelijk tot ernstig bekoelde betrekkingen met Moskou leidde, werd de Oekraïense hongersnood door het parlement (unaniem) tot genocide verklaard. Intussen spant Joesjtsjenko zich in om ook een officiële genocide-erkenning van Verenigde Naties te verwerven.
Staatsbezoek
Net zoals de Europese Unie Turkije confronteert met de genocide in Armenië, hamert Oekraïne nu ook op erkenning van de genocide door Rusland. Als de Russische president Vladimir Poetin dit weekeinde op staatsbezoek is in Oekraïne, zal blijken hoever die bereidheid gaat.
"De vraag zal zeker op enig moment worden gesteld" zegt Vasyl Marochka, die weinig hoopt koestert op een gebaar van erkenning. "Ik was geschokt toen onlangs de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov sprak van een 'zogenaamde' hongersnood. Maar als Rusland met moreel en politiek gezag deel wil uitmaken van de internationale gemeenschap moet het in staat zijn om de fouten uit het verleden te erkennen."
Meer over: genocide, oekraine, rusland, Viktor Joesjtsjenko
